TDK Var Olmak Nasıl Yazılır?
Türk Dil Kurumu (TDK), dilimizi şekillendiren ve doğru kullanımı benimsememiz için önemli bir kılavuzdur. Ancak, TDK’nin “var olmak” ifadesinin yazılışı, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında çok daha derin anlamlar taşır. Bu yazı, “var olmak” ifadesinin yazımından yola çıkarak, dilin sosyal yapıları nasıl yansıttığını ve bu yapının farklı toplumsal gruplar üzerindeki etkilerini inceleyecek. Dil, yalnızca iletişim aracı değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet normlarından, kimliklere kadar birçok toplumsal dinamiği içinde barındıran bir araçtır.
Var Olmak: TDK’nin Tanımı
TDK’ye göre, “var olmak”, bir şeyin mevcut olması, bulunması ya da bir varlık olarak kabul edilmesi anlamına gelir. Ancak, bu basit tanımın ötesinde, “var olmak” toplumsal bağlamda çok farklı şekillerde yorumlanabilir. Özellikle cinsiyet, etnik kimlik ve toplumsal statü gibi faktörler, bir bireyin ya da topluluğun “var olma” durumunu nasıl deneyimlediğini şekillendirir. Bu, günlük yaşamda sıkça karşılaştığımız örneklerle daha net bir şekilde anlaşılabilir.
Sokakta “Var Olmak”
İstanbul’da, her gün sokağa çıkıp insanların akışını izlediğimizde, bazen kimliklerin ne kadar gözle görülür bir şekilde tanımlandığını fark ederiz. Bir akşam, Taksim Meydanı’nda yürürken kalabalığın içindeki bir grup genci gördüm. Hepsi, kendi kültürlerini, inançlarını ve kimliklerini dışarıya yansıtan kıyafetlerle hareket ediyordu. Onlar için “var olmak” sadece bedenlerinin ve ruhlarının bir arada var olması değil, kimliklerini gösterebilmeleriydi. Kimileri için bu, sadece giysilerle değil, davranışlarıyla, konuşmalarıyla ya da başka bir şekilde kendilerini gösterme biçimiydi.
Bunun tam tersi bir sahne de iş yerinde yaşanabiliyor. Örneğin, bir toplantıda, kadın bir çalışan söz alırken sesinin hafifçe kısıldığını fark ettim. Toplumsal cinsiyet normlarına ve iş yerindeki hiyerarşilere dair kodlar, kadınların kendilerini nasıl ifade ettiklerini etkileyebiliyor. Bu, aslında “var olma”nın daha karmaşık bir şekilde içselleştirildiğini gösteriyor. Birçok kadın, iş yerinde fikirlerini savunurken toplumsal cinsiyetlerinden dolayı daha sessiz, daha çekingen bir şekilde var olabiliyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Var Olmak
Kadınların toplumsal alandaki varlıkları, sıklıkla göz ardı edilen veya minimize edilen bir durumdur. TDK’nin “var olmak” tanımını düşündüğümüzde, çoğu zaman toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin nasıl etkili olduğuna dair bir farkındalık doğuyor. Kadınların sokakta yürürken karşılaştıkları rahatsız edici bakışlar, dildeki cinsiyetçi ifadeler ya da medyada kadınların sınırlı temsili, onların “var olma” biçimlerini ne kadar kısıtlıyor. Bu, sadece bireysel bir deneyim değil, toplumsal bir yapıdır.
Geçtiğimiz haftalarda bir arkadaşımın yaşadığı bir durumu hatırlıyorum. Bir akşam, geç saatte metrobüste yalnızken, yanına oturan bir adamın sürekli olarak ona göz ucuyla bakması, onun orada, mevcut olarak var olduğunu fark etmekle ilgiliydi. Ne yazık ki bu tür davranışlar, çoğu kadının günlük yaşamında karşılaştığı zorluklardan biridir. Kadınların kamusal alanlarda güvenli bir şekilde “var olabilmesi” için toplumun her kesiminin değişmesi gereken bir yapı oluşturulmalıdır.
Çeşitlilik ve Var Olmak
“Var olmak” meselesi sadece kadınlarla sınırlı değil. Etnik kimlikler, cinsel yönelimler ve engellilik gibi farklı kimlikler, bireylerin toplumsal yapıda nasıl var olduklarını farklı şekillerde etkiler. Örneğin, LGBT+ bireyleri, toplumsal cinsiyet ve cinsel kimlikleri nedeniyle bazen kendilerini toplumda yeterince var hissetmezler. Sokakta ellerini tutarak yürüyen bir çiftin, etrafından bakılan gözler ve duydukları yorumlar, onların varlıklarını yeniden tanımlamak zorunda kalmalarına neden olur.
Bir arkadaşımın, LGBT+ bireylere yönelik yaptığı araştırmalar, toplumsal cinsiyet ve cinsel yönelim gibi kavramların bu bireylerin yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini gösteriyor. Bu araştırmalar, genellikle toplumun “normal” kabul ettiği standartlara uymayan bireylerin, var olma mücadelelerini ortaya koyuyor. Çeşitlilik, toplumsal yapının bir parçası olarak varlığını sürdürüyor ama bu varlık her zaman kabul edilmiyor.
Var Olmanın Sosyal Adalet Bağlamı
Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet, var olmanın toplumsal boyutlarında bir araya gelir. Sosyal adalet, herkesin eşit haklara sahip olması gerektiği ilkesine dayanır. Ancak, toplumun her kesiminin bu eşitliği deneyimlemesi bazen zor olabiliyor. Bir birey, cinsiyeti, etnik kimliği ya da engelliliği nedeniyle toplumsal olarak dışlanabiliyor ve bu da onun “var olma” biçimini etkileyebiliyor.
Bir akşam, üniversite kampüsünde arkadaşlarımla otururken, görme engelli bir öğrencinin sınıfına gittiğini gördüm. Her gün yavaşça yürüyerek dersine yetişmeye çalışan bu öğrencinin, çoğu zaman kampüs içinde karşılaştığı zorlukları düşündüm. Onun var olma biçimi, tüm diğer öğrencilerle aynı değildi, ancak sosyal adaletin sağlanması, herkesin bu tür engelleri aşabilmesi için daha adil bir ortam yaratmak anlamına gelir.
Sonuç: Var Olmanın Gerçek Anlamı
TDK’nin “var olmak” tanımını, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden incelediğimizde, dilin çok daha fazlasını ifade ettiğini fark ediyoruz. Bir kişinin, bir grubun ya da bir topluluğun varlıkları, sadece fiziksel olarak bulunmakla ilgili değil, aynı zamanda kimliklerini ifade edebilme, görünür olabilme ve toplumsal sistemlerde eşit yer bulabilme meselesidir. “Var olmak”, herkes için eşit fırsatlar ve adaletli bir toplumda anlam kazanır. Bu sebeple, varlığımızı şekillendiren sosyal yapıları anlamak, daha eşit ve adil bir toplum için en önemli adımlardan biridir.